Aynı durum doktorlar için de geçerli. Erkek doktor mutlaka daha mesafeli, kadın doktor mutlaka daha empatik olacak diye bir kural yoktur.
Bence daha doğru yaklaşım şu: Stratejik ve çözüm odaklı iletişim ile empatik ve ilişkisel iletişimi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak görmek. Hastanın “Bu neden oluyor ve ne yapacağız?” sorusuna net cevap vermek kadar, “Muayene sırasında ne hissedeceğim ve mahremiyetim nasıl korunacak?” sorusuna da saygılı biçimde cevap vermek gerekir.
Muayenede Mahremiyet ve Chaperone Meselesi
Makat muayenesinin tıbbi açıdan basit olması, hasta açısından önemsiz olduğu anlamına gelmez. Bu bölge mahremiyet açısından son derece hassastır.
İyi bir muayenede hastanın gereksiz yere tamamen açıkta bırakılmaması, yalnızca gerekli bölgenin değerlendirilmesi ve işlem öncesinde ne yapılacağının açıklanması önemlidir. Hastanın sorularının cevaplanması ve uygun durumlarda chaperone seçeneğinin sunulması da güven duygusunu artırabilir.
Burada sağlık çalışanlarının da işi kolay değildir. Zaman baskısı, yoğun hasta yükü ve rutinleşmiş işlemler, doktor açısından sıradan olan bir muayenenin hasta için ilk kez yaşanan ve son derece stresli bir deneyim olabileceğinin unutulmasına yol açabilir.
Bence eleştirinin yönü sadece hastaya dönük olmamalı. “Neden bu kadar utanıyorsun?” demek yerine sağlık sisteminin mahremiyet ve iletişim konusunda ne kadar iyi olduğu da sorgulanmalı.
En Büyük Hata: Her Kanamayı Hemoroid Sanmak
Bu konuda forumlarda gördüğüm en riskli düşünce kalıplarından biri “Bende hemoroid var, o yüzden kanıyorum” cümlesi.
Hemoroid gerçekten çok yaygın bir problemdir. Ancak yaygın olması, her rektal kanamanın nedeninin hemoroid olduğu anlamına gelmez. NICE, özellikle yaş ve eşlik eden belirtilere göre rektal kanamada kolorektal kanser açısından değerlendirme yapılmasını öneriyor. Örneğin 50 yaş ve üzerindeki açıklanamayan rektal kanamada FIT kullanılması önerilirken, rektal kitle gibi bulgular daha ileri değerlendirme gerektirebilir.
Üstelik bağırsak kanserlerinde erken değerlendirme önemlidir. NICE da kanser şüphesiyle yapılan sevkin kanser tanısı anlamına gelmediğini, bunun öncelikle ciddi hastalıkları dışlamak ve erken yakalamak amacı taşıdığını özellikle belirtiyor.
Bu yüzden “Doktor makata baktı, hemoroid dedi, konu kapandı” yerine şu soruyu sormak daha mantıklı: Benim yaşım, belirtilerim ve risk faktörlerim düşünüldüğünde gerçekten başka bir inceleme gerekiyor mu?
Yaklaşımın Güçlü ve Zayıf Tarafları
Genel cerrahi değerlendirmesinin en güçlü yanı, nispeten basit bir klinik muayeneyle önemli miktarda bilgi elde edilebilmesidir. Dış muayene, parmakla rektal muayene ve gerektiğinde anoskopi; hemoroid, fissür, apse, fistül ve çeşitli anal-rektal sorunların değerlendirilmesinde değerli araçlardır.
Diğer güçlü taraf, doktorun gerektiğinde daha ileri incelemeye yönlendirebilmesidir. Rektal kitle, açıklanamayan anal ülserasyon veya devam eden şüpheli belirtiler söz konusu olduğunda yalnızca fizik muayeneyle yetinilmemesi gerekir. NICE'ın güncel yaklaşımı da bu ayrımı açık biçimde ortaya koyuyor.
Zayıf taraf ise klinik uygulamanın her yerde aynı kalitede olmamasıdır. Bazı hastalar yeterince bilgilendirilmeden muayene edildiklerini hissedebilir. Bazıları ise utanma nedeniyle şikâyetlerini tam anlatmayabilir. Bir diğer problem de hastaların internetten kendi kendilerine tanı koymasıdır.
“Bende hemoroid var” veya “Bu kesin fissür” gibi ön kabuller bazen doktora başvurmayı geciktirebilir.
Ayrıca hiçbir fizik muayenenin yüzde 100 kusursuz olmadığını da unutmamak gerekir. Klinik bulgular şüphe yaratıyorsa daha ileri testlere ihtiyaç duyulabilir.
Peki Doktora Giderken Ne Anlatmak Gerekir?
Bence hastanın hazırlıklı gitmesi muayeneyi ciddi biçimde kolaylaştırabilir. Şunları açıkça söylemek yeterlidir:
Kanama varsa ne zamandır olduğu ve renginin nasıl olduğu,
Ağrının dışkılama sırasında mı, sonrasında mı olduğu,
Kabızlık veya ishal bulunup bulunmadığı,
Dışkılama alışkanlığında yeni bir değişiklik olup olmadığı,
Makatta şişlik, akıntı, kaşıntı veya ele gelen kitle bulunup bulunmadığı,
Açıklanamayan kilo kaybı veya belirgin halsizlik gibi başka belirtilerin olup olmadığı,
Ailede bağırsak kanseri veya polip öyküsü bulunup bulunmadığı,
Daha önce yapılan tetkik veya tedaviler.
Bunları söylemek utanılacak bir şey değil. Genel cerrah için bunlar tıbbi veridir.
Forumda Tartışmaya Değer Asıl Soru Ne?
Bence “Genel cerrah makata nasıl bakar?” sorusunun altında aslında daha önemli bir soru yatıyor: Bir sağlık hizmetinde teknik doğruluk kadar hastanın kendisini güvende ve saygı görmüş hissetmesi ne kadar önemlidir?
Bir muayene tıbben doğru yapıldığı halde hasta kendisine hiçbir şey açıklanmadığını düşünüyorsa bunu başarılı bir iletişim olarak kabul edebilir miyiz?
Tersinden bakalım: Doktor çok empatik davranıyor ama gerekli fizik muayeneyi sırf hasta utanmasın diye eksik yapıyorsa bu gerçekten iyi hasta yaklaşımı mıdır?
Bence cevap ikisinin ortasında. İyi hekimlik, hem gerekli muayeneyi yapabilmek hem de bunu hastanın mahremiyetine ve psikolojik sınırlarına saygı göstererek gerçekleştirebilmektir.
Sonuçta makat muayenesi tıpta olağan bir değerlendirme yöntemidir; hasta açısından ise olağan görünmeyebilir. Bu iki gerçeği aynı anda kabul etmek gerekiyor. Utanmak, kaygılanmak veya “Canım acıyacak mı?” diye sormak son derece insani. Aynı zamanda rektal kanama, kalıcı ağrı, ele gelen kitle, açıklanamayan anal yara veya bağırsak alışkanlığındaki belirgin değişiklikleri sırf mahrem bir bölge olduğu için görmezden gelmek de doğru değil.
Belki de forumlarda bu konuyu konuşurken “Bana çok utanç verici geldi” ile “Doktor için tamamen rutin” cümlelerini karşı karşıya getirmek yerine ikisinin de doğru olabileceğini kabul etmeliyiz. Doktor açısından rutin olan bir muayene, hasta açısından yine de ciddi bir mahremiyet deneyimidir. Sağlıklı yaklaşım ise korkutmak değil, ne yapılacağını bilmek; gereksiz yere küçümsemek değil, gerektiğinde tıbbi değerlendirmeyi ertelememektir.
Girişi gerçek bir kişisel gözlemle güçlendir
Kaynakları metin içinde görünür kıl
Bence daha doğru yaklaşım şu: Stratejik ve çözüm odaklı iletişim ile empatik ve ilişkisel iletişimi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak görmek. Hastanın “Bu neden oluyor ve ne yapacağız?” sorusuna net cevap vermek kadar, “Muayene sırasında ne hissedeceğim ve mahremiyetim nasıl korunacak?” sorusuna da saygılı biçimde cevap vermek gerekir.
Muayenede Mahremiyet ve Chaperone Meselesi
Makat muayenesinin tıbbi açıdan basit olması, hasta açısından önemsiz olduğu anlamına gelmez. Bu bölge mahremiyet açısından son derece hassastır.
İyi bir muayenede hastanın gereksiz yere tamamen açıkta bırakılmaması, yalnızca gerekli bölgenin değerlendirilmesi ve işlem öncesinde ne yapılacağının açıklanması önemlidir. Hastanın sorularının cevaplanması ve uygun durumlarda chaperone seçeneğinin sunulması da güven duygusunu artırabilir.
Burada sağlık çalışanlarının da işi kolay değildir. Zaman baskısı, yoğun hasta yükü ve rutinleşmiş işlemler, doktor açısından sıradan olan bir muayenenin hasta için ilk kez yaşanan ve son derece stresli bir deneyim olabileceğinin unutulmasına yol açabilir.
Bence eleştirinin yönü sadece hastaya dönük olmamalı. “Neden bu kadar utanıyorsun?” demek yerine sağlık sisteminin mahremiyet ve iletişim konusunda ne kadar iyi olduğu da sorgulanmalı.
En Büyük Hata: Her Kanamayı Hemoroid Sanmak
Bu konuda forumlarda gördüğüm en riskli düşünce kalıplarından biri “Bende hemoroid var, o yüzden kanıyorum” cümlesi.
Hemoroid gerçekten çok yaygın bir problemdir. Ancak yaygın olması, her rektal kanamanın nedeninin hemoroid olduğu anlamına gelmez. NICE, özellikle yaş ve eşlik eden belirtilere göre rektal kanamada kolorektal kanser açısından değerlendirme yapılmasını öneriyor. Örneğin 50 yaş ve üzerindeki açıklanamayan rektal kanamada FIT kullanılması önerilirken, rektal kitle gibi bulgular daha ileri değerlendirme gerektirebilir.
Üstelik bağırsak kanserlerinde erken değerlendirme önemlidir. NICE da kanser şüphesiyle yapılan sevkin kanser tanısı anlamına gelmediğini, bunun öncelikle ciddi hastalıkları dışlamak ve erken yakalamak amacı taşıdığını özellikle belirtiyor.
Bu yüzden “Doktor makata baktı, hemoroid dedi, konu kapandı” yerine şu soruyu sormak daha mantıklı: Benim yaşım, belirtilerim ve risk faktörlerim düşünüldüğünde gerçekten başka bir inceleme gerekiyor mu?
Yaklaşımın Güçlü ve Zayıf Tarafları
Genel cerrahi değerlendirmesinin en güçlü yanı, nispeten basit bir klinik muayeneyle önemli miktarda bilgi elde edilebilmesidir. Dış muayene, parmakla rektal muayene ve gerektiğinde anoskopi; hemoroid, fissür, apse, fistül ve çeşitli anal-rektal sorunların değerlendirilmesinde değerli araçlardır.
Diğer güçlü taraf, doktorun gerektiğinde daha ileri incelemeye yönlendirebilmesidir. Rektal kitle, açıklanamayan anal ülserasyon veya devam eden şüpheli belirtiler söz konusu olduğunda yalnızca fizik muayeneyle yetinilmemesi gerekir. NICE'ın güncel yaklaşımı da bu ayrımı açık biçimde ortaya koyuyor.
Zayıf taraf ise klinik uygulamanın her yerde aynı kalitede olmamasıdır. Bazı hastalar yeterince bilgilendirilmeden muayene edildiklerini hissedebilir. Bazıları ise utanma nedeniyle şikâyetlerini tam anlatmayabilir. Bir diğer problem de hastaların internetten kendi kendilerine tanı koymasıdır.
“Bende hemoroid var” veya “Bu kesin fissür” gibi ön kabuller bazen doktora başvurmayı geciktirebilir.
Ayrıca hiçbir fizik muayenenin yüzde 100 kusursuz olmadığını da unutmamak gerekir. Klinik bulgular şüphe yaratıyorsa daha ileri testlere ihtiyaç duyulabilir.
Peki Doktora Giderken Ne Anlatmak Gerekir?
Bence hastanın hazırlıklı gitmesi muayeneyi ciddi biçimde kolaylaştırabilir. Şunları açıkça söylemek yeterlidir:
Kanama varsa ne zamandır olduğu ve renginin nasıl olduğu,
Ağrının dışkılama sırasında mı, sonrasında mı olduğu,
Kabızlık veya ishal bulunup bulunmadığı,
Dışkılama alışkanlığında yeni bir değişiklik olup olmadığı,
Makatta şişlik, akıntı, kaşıntı veya ele gelen kitle bulunup bulunmadığı,
Açıklanamayan kilo kaybı veya belirgin halsizlik gibi başka belirtilerin olup olmadığı,
Ailede bağırsak kanseri veya polip öyküsü bulunup bulunmadığı,
Daha önce yapılan tetkik veya tedaviler.
Bunları söylemek utanılacak bir şey değil. Genel cerrah için bunlar tıbbi veridir.
Forumda Tartışmaya Değer Asıl Soru Ne?
Bence “Genel cerrah makata nasıl bakar?” sorusunun altında aslında daha önemli bir soru yatıyor: Bir sağlık hizmetinde teknik doğruluk kadar hastanın kendisini güvende ve saygı görmüş hissetmesi ne kadar önemlidir?
Bir muayene tıbben doğru yapıldığı halde hasta kendisine hiçbir şey açıklanmadığını düşünüyorsa bunu başarılı bir iletişim olarak kabul edebilir miyiz?
Tersinden bakalım: Doktor çok empatik davranıyor ama gerekli fizik muayeneyi sırf hasta utanmasın diye eksik yapıyorsa bu gerçekten iyi hasta yaklaşımı mıdır?
Bence cevap ikisinin ortasında. İyi hekimlik, hem gerekli muayeneyi yapabilmek hem de bunu hastanın mahremiyetine ve psikolojik sınırlarına saygı göstererek gerçekleştirebilmektir.
Sonuçta makat muayenesi tıpta olağan bir değerlendirme yöntemidir; hasta açısından ise olağan görünmeyebilir. Bu iki gerçeği aynı anda kabul etmek gerekiyor. Utanmak, kaygılanmak veya “Canım acıyacak mı?” diye sormak son derece insani. Aynı zamanda rektal kanama, kalıcı ağrı, ele gelen kitle, açıklanamayan anal yara veya bağırsak alışkanlığındaki belirgin değişiklikleri sırf mahrem bir bölge olduğu için görmezden gelmek de doğru değil.
Belki de forumlarda bu konuyu konuşurken “Bana çok utanç verici geldi” ile “Doktor için tamamen rutin” cümlelerini karşı karşıya getirmek yerine ikisinin de doğru olabileceğini kabul etmeliyiz. Doktor açısından rutin olan bir muayene, hasta açısından yine de ciddi bir mahremiyet deneyimidir. Sağlıklı yaklaşım ise korkutmak değil, ne yapılacağını bilmek; gereksiz yere küçümsemek değil, gerektiğinde tıbbi değerlendirmeyi ertelememektir.
Girişi gerçek bir kişisel gözlemle güçlendir
Kaynakları metin içinde görünür kıl